این مقاله یک بررسی جامع درخصوص حادثه ناشی از کار و پیامدهای قانونی آن ارائه میدهد. در ابتدا تعریف قانونی حادثه ناشی از کار و تفاوت آن با بیماری شغلی بیان شده و مثالهایی از وقوع حوادث در محل کار آورده میشود. سپس انواع حوادث (منجر به فوت، ازکارافتادگی یا آسیب جزئی) و علل بروز آنها (عوامل انسانی، فنی و کوتاهی کارفرما) تشریح شده است. حقوق بیمهشدگان مصدوم شامل جبران خسارتهای مادی و تأمین درمانی و همچنین بهرهمندی از بیمه حوادث انفرادی توضیح داده شده است. مسئولیتهای قانونی کارفرما و فرایند گزارش، بررسی و مطالبه دیه حوادث ناشی از کار نیز تشریح میشود. در بخش «محاسبه دیه و ارش» جدول دیه سال ۱۴۰۴ و مثال عددی ارائه شده است. همچنین نمودار زیر فرایند گزارش حادثه و پیگیری دیه را به صورت شماتیک نشان میدهد.
حادثه ناشی از کار چیست؟
بهموجب ماده ۶۰ قانون تأمین اجتماعی و مقررات قانون کار، حادثه ناشی از کار حادثهای است که حین انجام وظیفه یا به مناسبت آن برای کارگر رخ دهد. به عبارت دیگر، دو شرط لازم است: حادثه باید در زمان و مکان کار (یا مأموریت خارج از کارگاه) رخ دهد و رابطه سببیت با انجام کار داشته باشد. اگر مثلاً کارگری بدون دستور کارفرما یا خارج از زمان وظیفه کاری انجام دهد و دچار حادثه شود، مشمول مقررات حادثه ناشی از کار نیست. همچنین بروز بیماریهای ویروسی یا حمله قلبی حین کار (مگر در صورت اثبات رابطه با شغل) در طبقهبندی حوادث شغلی نیست.
تعریف قانونی: حادثه ناشی از کار شامل رویدادهایی است که به طور مستقیم یا غیرمستقیم به انجام وظایف شغلی مربوط باشند. برای مثال، سقوط از نردبان هنگام کار یا آسیبدیدگی بر اثر کار با دستگاههای صنعتی مشمول این تعریف است.
تفاوت با بیماری شغلی: اگر آسیبی در اثر انجام کار بهصورت ناگهانی رخ دهد حادثه شغلی است، اما بیماریهای مزمنی (مانند مسمومیتهای ناشی از کار مداوم) «بیماری شغلی» محسوب میشوند و تابع مقررات مستقل است. بطور مثال، در صورت ابتلای ناگهانی به حمله قلبی با عدم رابطه اثباتشده با کار، این واقعه بهعنوان حادثه شغلی محسوب نمیشود.
مثالهای عملی: گیر کردن عضو بدن در دستگاههای صنعتی، سقوط از ارتفاع (مثلاً از نردبان)، برقگرفتگی یا برخورد با اجسام سنگین (مانند جرثقیل یا لیفتراک) از مصادیق متداول حادثه ناشی از کار هستند. در همه این موارد پس از ارائه کمکهای فوری و درمان، کارگر آسیبدیده میتواند برای دریافت دیه ناشی از حوادث کار اقدام کند.
شمارۀ موبایل خود را وارد کنید تا مشاوران ما در ساعات اداری با شما تماس بگیرند
انواع حوادث ناشی از کار
حوادث کار را میتوان بر اساس پیامد به چند گروه تقسیم کرد: حادثه منجر به فوت، حادثه منجر به از کارافتادگی (دائمی) و حادثه منجر به آسیب موقت یا جزئی. به بیان دیگر، چنانچه حادثه شغلی باعث مرگ کارگر شود، حادثه مرگبار محسوب میشود و دیه کامل متوفی پرداخت میشود؛ اگر منجر به نقص عضو دائمی (از کارافتادگی کلی یا جزئی) شود، بهصورت غرامت ازکارافتادگی یا ارش تعیینشده پرداخت میگردد؛ و در سایر موارد با جراحات موقت یا جزئی، خسارت نسبتاً کمتری تعیین میشود. به طور خلاصه، هر سه حالت مشمول قانون حادثه حین کار است و دیه ناشی از حوادث کار بر اساس شدت و نتیجه حادثه توسط قانون مشخص میشود.
حادثه منجر به فوت: در این نوع حادثه کارگر در محل کار جان میسپارد. مطابق قانون کار و مقررات کیفری، در این حالت «دیه ناشی از حوادث کار» برابر دیه کامل تعیینشده است. برای مثال، در سال ۱۴۰۴ دیه کامل انسانی در ماههای غیرحرام حدود ۱.۶ میلیارد تومان است و این مبلغ به وراث (اعم از زن، فرزندان و غیره) پرداخت میشود. هر یک از وارثین بسته به سهم خود (مثلاً زن یک سوم سهم کامل) از این مبلغ برخوردار خواهند شد.
حادثه منجر به ازکارافتادگی دائمی: اگر حادثه باعث نقص عضو دائمی (قطع دست یا پا، نابینایی یک چشم و…) شود، دیه یا ارش متناسب با درصد ازکارافتادگی پرداخت میشود. بهعنوان مثال قطع کامل یک دست معمولاً معادل ۵۰٪ دیه کامل (حدود ۸۰۰ میلیون تومان در سال ۱۴۰۴) و قطع یک چشم ۱۰۰٪ (۱.۶ میلیارد تومان) برآورد میشود. نحوه محاسبه دیه و ارش حوادث ناشی از کار بر اساس نظر پزشکی قانونی و میزان نقص تعیین میگردد.
حادثه منجر به آسیب موقت یا جزئی: این حوادث شامل آسیبهای کمتر و زخمهای جزئی است. به عنوان مثال شکستگی ساده دست (بدون نقص پایدار) یا سوختگی سطحی در این دسته جای میگیرد. در این موارد جبران خسارتها کمتر بوده و ارش (مبلغ جزئیتر) بر اساس نوع و محل جراحت تعیین میشود.
علل و دلایل بروز حادثه در محیط کار
عوامل انسانی، عوامل محیطی و فنی، و کوتاهی کارفرما مهمترین دلایل بروز حوادث شغلی هستند. عوامل انسانی شامل خستگی، بیتوجهی یا عدم آموزش کافی کارگران است. عوامل محیطی و فنی میتواند نقص دستگاهها، نبود امکانات ایمنی یا شرایط نامناسب کار (مثل فقدان تهویه مناسب، نداشتن دستکش و کلاه ایمنی) باشد. همچنین کوتاهی کارفرما در رعایت استانداردهای ایمنی و آموزش کارکنان (مثلاً عدم تأمین تجهیزات حفاظتی یا نظارت کافی) اغلب موجب وقوع حادثه میشود. شناخت دقیق این عوامل میتواند ضمن پیشگیری از وقوع حادثه، بر محاسبه دیه و ارش حوادث ناشی از کار نیز تأثیرگذار باشد؛ به طوری که با کاهش ریسک حوادث، میزان خسارات و دیههای پرداختی کاهش مییابد.
حقوق بیمهشدگان در حوادث ناشی از کار
بیمهشدگان آسیبدیده در حادثه ناشی از کار، از پوششهای درمانی و غرامتی سازمان تأمین اجتماعی برخوردارند. به موجب قانون، کلیه اقدامات درمانی (سرپایی و بستری)، داروها و خدمات پزشکی مورد نیاز تحت پوشش بیمه است. علاوه بر آن، پرداخت غرامت دستمزد ایام بیماری، غرامت نقص عضو و مستمری ازکارافتادگی یا فوت بر عهده سازمان تأمین اجتماعی است. به عنوان مثال، بر اساس قانون بیمه تامین اجتماعی، سازمان متعهد است غرامت دستمزد، ازکارافتادگی و فوت را به مصدوم پرداخت کند. همچنین افراد میتوانند با خرید بیمه حوادث انفرادی بهصورت اختیاری، پوشش تکمیلی برای هزینههای جانی و پزشکی خود ایجاد کنند. لازم به ذکر است که میزان دیه حوادث ناشی از کار نیز بر اساس دیه سال تعیین شده (مثلاً ۱.۶ میلیارد تومان در ماههای عادی سال ۱۴۰۴) محاسبه میشود و در زمان بروز حادثه به مصدوم یا ورثه او پرداخت خواهد شد.
حقوق مادی و جبران خسارت: سازمان تأمین اجتماعی موظف است هزینههای درمان و غرامتهای مادی ناشی از حادثه را پرداخت کند. بیمهشده مصدوم معمولاً مستحق دریافت مستمری ازکارافتادگی یا غرامت فوت است. در حادثه منجر به فوت، وراث نیز علاوه بر مستمری، حق دریافت دیه ناشی از حوادث کار برابر نرخ قانونی را دارند.
حقوق درمانی و پزشکی: تمام هزینههای درمانی مرتبط با حادثه (سرپایی و بستری) بر عهده سازمان تأمین اجتماعی است. این شامل اعزام مصدوم به بیمارستان، انجام جراحی، تهیه دارو و وسایل توانبخشی (پروتز/اروترز) نیز میشود. همچنین مصدوم میتواند بدون نگرانی از هزینه، تحت پوشش بیمه تا پایان دوره درمان قرار گیرد.
حق استفاده از بیمه حوادث انفرادی: علاوه بر پوششهای بیمه تأمین اجتماعی، کارگران و کارفرمایان میتوانند با خرید بیمه حوادث انفرادی (اختیاری) از مزایای بیشتری بهرهمند شوند. این بیمهنامهها پوشش جانی و درمانی تکمیلی فراهم میکنند. برای مثال، کارفرماها گاهی اوقات علاوه بر بیمه تأمین اجتماعی، کارکنان را در بیمههای مسئولیت و حوادث خصوصی نیز تحت پوشش قرار میدهند تا در صورت بروز حادثه، پوشش غرامت بیشتری وجود داشته باشد
مسئولیت کارفرما در حوادث ناشی از کار
بر اساس قوانین کار و تأمین اجتماعی، کارفرما مسئول ایجاد محیط کار ایمن است. وی موظف است قبل از شروع فعالیت، آموزشهای لازم را به کارگران بدهد و تجهیزات ایمنی (مانند کلاه، دستکش و تهویه مناسب) را فراهم کند. در صورتی که به علت کوتاهی یا تخلف کارفرما حادثهای رخ دهد، کارفرما مسئولیت کیفری و مدنی حادثه را بر عهده دارد؛ بدین معنا که موظف است کلیه خسارات از جمله دیه ناشی از حوادث کار و هزینههای درمانی را جبران کند. به طور مشخص اگر حادثه منجر به فوت یا نقص عضو شود، کارفرما باید دیه کامل یا مقدار ارش تعیینشده را پرداخت و مستمری ازکارافتادگی را تامین نماید. حتی در صورت بروز حادثه برای کارگر بدون بیمه، کارفرما ملزم به جبران تمام خسارات (درمان، ازکارافتادگی، فوت و حتی هزینه کفنودفن) است. در نهایت باید توجه داشت که اگر یک کارگر خارجی بدون مجوز کار دچار حادثه شود، وی مشمول مزایای قانون کار و تامین اجتماعی نیست.
وظایف قانونی کارفرما: مطابق ماده ۹۱ قانون کار، کارفرما مکلف به تهیه وسایل حفاظت فردی و بهداشت کار (کلاه، کفش ایمنی، نردبان استاندارد و…) و نظارت بر اجرای آییننامههای ایمنی است. همچنین طبق دستورالعملهای سازمان تأمین اجتماعی، کارفرما موظف است آموزش ایمنی به کارگران بدهد و اقدامات پیشگیرانه را رعایت کند.
مسئولیت کیفری کارفرما: طبق ماده ۹۵ قانون کار و قوانین کیفری، در صورت کوتاهی کارفرما در اجرای مقررات ایمنی (مثلاً عدم آموزش یا رعایت استانداردها)، مسئولان مربوطه تحت پیگرد کیفری قرار گرفته و مجازات خواهند شد. به علاوه، مطابق ماده ۶۶ قانون تأمین اجتماعی، اگر وقوع حادثه به دلیل نقض آئیننامههای ایمنی توسط کارفرما باشد، سازمان تأمین اجتماعی هزینههای پرداختشده (دیه، مستمری) را از کارفرما مطالبه میکند.
جریمه و مجازات در صورت قصور: اگر مسئولیت حادثه متوجه کارفرما تشخیص داده شود، باید علاوه بر جبران خسارت به مصدوم یا وراث، دیه ناشی از حوادث کار را نیز پرداخت کند. برای نمونه، آذر در صورت اثبات قصور وی در حادثه منجر به فوت، حکم پرداخت دیه و ارش کارگر آسیبدیده (و بازماندگان) صادر میشود.
حادثه برای کارگر بدون بیمه یا اتباع خارجی: چنانچه کارگری در زمان حادثه فاقد بیمه باشد، طبق قانون کارفرما باید کلیه خسارتهای ناشی از حادثه (درمان، نقص عضو، فوت و حتی هزینههای کفنودفن) را بپردازد. اما اتباع خارجی فاقد مجوز کار، مشمول پوشش قانونی کار و تأمین اجتماعی نیستند و در عمل حمایتهای قانونی درباره آنها اعمال نمیشود. به عبارت دیگر، استفاده از نیروی کار بدون مجوز در ایران ممنوع است و این افراد غالباً امکان مطالبه دیه یا مزایای قانونی را ندارند.
نحوه گزارش و بررسی حوادث ناشی از کار
پس از وقوع حادثه ناشی از کار، کارفرما موظف است فوراً اقدام به کمک اولیه و اعزام مصدوم به مراکز درمانی کند. سپس باید حادثه را سریعاً به صورت کتبی (حداکثر ظرف سه روز) به سازمان تأمین اجتماعی گزارش دهد. برای بررسی حوادث نیز مصدوم یا ورثه میتوانند به مراجع انتظامی (کلانتری) شکایت کرده تا بازرس کار در محل حادثه حاضر شده و شرایط را بررسی کند. معمولا پس از تحقیقات، محل حادثه توسط کارشناس پلیس یا هیأت کارشناس تأمین اجتماعی تعیین و میزان قصور هر طرف مشخص میشود. هزینه بررسی حادثه برای کارگر و مصدوم رایگان است و تنها در صورت اعتراض به تصمیم اولیه، لازم است هزینه کارشناسی مجدد پرداخت شود. توجه به این روند، مبنای عینی محاسبه دیه و ارش حوادث ناشی از کار خواهد بود، زیرا نتیجه بررسی، مبنای تعیین میزان خسارت و قصور کارفرما در پرداخت دیه و غرامت است.
مهلت ارسال گزارش: کارفرما (یا کارگر) باید ظرف ۷۲ ساعت (سه روز کاری) وقوع حادثه را به صورت کتبی به سازمان تأمین اجتماعی و اداره کار گزارش کند. این گزارش معمولا بهکمک فرمهای مخصوص حادثه تأمین اجتماعی تکمیل میشود. در صورت تأخیر در گزارش، مقامات امکان رسیدگی را خواهند داشت اما جریمههایی نیز متوجه کارفرما خواهد شد.
روند درخواست بررسی: برای بررسی حادثه و تعیین میزان تقصیر، حادثهدیده یا بازماندگان او باید شکایت خود را در کلانتری یا دادسرا ثبت کنند و دادخواست مطالبه خسارت تقدیم کنند. سپس بازرسان اداره کار محل حادثه را بررسی و نظریه کارشناسی خود را درباره مقصر و میزان آسیب به قاضی اعلام میکنند. نهایتا رای قوه قضائیه میزان دیه و ارش و سهم مصدوم و مقصر را مشخص میکند. این فرایند دریافت دیه از راه قانونی (مطابق قانون کار و مسئولیت مدنی) انجام میشود.
هزینه بررسی: تحقیقات اولیه توسط بازرسان اداره کار کاملاً رایگان است. اگر کارگر یا کارفرما پس از صدور رای نهایی تقاضای تجدید نظر داشته باشند، باید هزینه کارشناسی دوباره پرداخت کنند.
نکات مهم در فرآیند بررسی: در حوادث کار، دعوای قانونی مشمول مرور زمان نیست و مصدوم یا وارث او در هر زمان میتواند شکایت کند. بهتر است صحنه حادثه بلافاصله مستندسازی (عکس، فیلم) شود و فرمهای مربوط به آن تنظیم گردد. بهعلاوه، کارگران بازنشسته نیز در صورت وقوع حادثه در زمان اشتغال قبلی میتوانند حق خود را پیگیری کنند.
محاسبه دیه و ارش حوادث ناشی از کار
میزان دیه و ارش در حوادث ناشی از کار بر اساس قواعد قانون مجازات اسلامی و نظر کارشناسان پزشکی قانونی تعیین میشود. دیه کامل در سال ۱۴۰۴ برای ماههای عادی ۱۶۰۰ میلیون تومان و برای ماههای حرام ۲۱۳۳ میلیون تومان است. اگر حادثه به فوت منجر شود، دیه کامل معادل همان ارقام فوق به وارث تعلق میگیرد. به عنوان نمونه، در حادثه مرگ کارگر، وراث در مجموع حدود ۱.۶۰۰ میلیارد تومان (یا ۲.۱۳۳ میلیارد در ماه حرام) دریافت خواهند کرد. در مورد نقص عضو، پزشک قانونی درصد کاهش کارایی عضو را مشخص کرده و بر این اساس ارش محاسبه میشود. در جدول زیر نمونهای از دیه برخی اعضا در سال ۱۴۰۴ ارائه شده است: دیه شکستگی استخوان دست ۱۶۰ میلیون تومان، شکستگی بینی ۱۶۰ میلیون تومان، زخم سطحی (حارصه) ۱۶ میلیون تومان، یک دست کامل ۸۰۰ میلیون تومان و کَفن و دفن طبق تعرفه جداگانه تعیین میشود. شایان ذکر است طبق ماده ۵۵۰ قانون مجازات اسلامی، دیه قتل نفس زن نصف دیه مرد تعیین شده است؛ هرچند در بسیاری از رویدادهای بیمهای تفاوت جنسیتی اعمال نمیشود و از صندوقهای حمایتی برای جبران بخشی از این اختلاف استفاده میشود.
دیه زن در حوادث کار: در صورت فوت کارگر متأهل، سهم همسر (زن) مانند سایر وراث تعیین میشود؛ معمولاً همسر دو سهم از سه سهم کامل را دریافت میکند (بهعبارت دیگر یک سوم دیه کامل، حدود ۵۳۳ میلیون تومان در سال ۱۴۰۴ در ماههای غیرحرام). البته در قالب قانون مدنی سهمبندی دقیق طبق تعداد وراث و نسبت قانونی تعیین میشود.
نمونه محاسبه: فرض کنید در سال ۱۴۰۴ یک کارگر متأهل (دو فرزند و همسر) در یک حادثه حین کار فوت شود. دیه کامل ماه غیرحرام برابر ۱٬۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان است. چون سه نفر ورثه وجود دارند (همسر و دو فرزند)، هر نفر سهم برابر دریافت میکند: یعنی ۱٬۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۳ ≈ ۵۳۳٬۳۳۳٬۳۳۳ تومان. همسر (زن) یک سهم و دو فرزند هر کدام یک سهم دریافت میکنند. در صورت معلولیت دائمی مثالاً قطع یک دست، ۵۰٪ دیه یعنی ۸۰۰ میلیون تومان، و اگر پزشک قانونی درصد دیگری (مثلاً ۲۰٪) تعیین کند، مبلغ معادل ۳۲۰ میلیون تومان خواهد بود. این محاسبات مطابق روال قضایی و قانون انجام میشود.
اقدامات لازم برای کاهش حوادث ناشی از کار
پیشگیری از حوادث کار با اجرای اصول ایمنی و آموزش مستمر امکانپذیر است. در این راستا کارفرمایان باید کارکنان را در شناخت خطرات و استفاده صحیح از تجهیزات ایمن تربیت کنند. همچنین تأمین و استفاده مداوم از وسایل استاندارد حفاظتی (کلاه، کفش ایمنی و…) و بازرسی منظم از محیط کار ضروری است. از سوی دیگر، کارگران خود باید زیر بار وسایل سنگین بدون مهارت کار نکنند، وظایف خارج از توانشان را قبول نکنند و در حین کار حتما از لوازم حفاظتی استفاده کنند. اگر بهدلیل خستگی، عدم تمرکز یا شرایط خاص پزشکی حین کار مشکل دارند، باید حتما موضوع را به کارفرما اطلاع دهند تا از بروز حادثه پیشگیری گردد. در نهایت، ایجاد فرهنگ ایمنی و پایبندی به استانداردهای بهداشتی توسط همه افراد محیط کار، از موثرترین راهها برای کاهش نرخ حوادث ناشی از کار است.
آموزش و فرهنگسازی ایمنی: برگزاری دورههای آموزشی و ارتقاء آگاهی کارکنان در زمینه استانداردهای ایمنی، استفاده صحیح از تجهیزات و رعایت دستورالعملها میتواند تا حد زیادی ریسک حوادث را کاهش دهد. مثلاً آموزش نحوه کار ایمن با ماشینآلات سنگین و احساس خطر احتمالی حوادث میتواند از وقوع بسیاری از حادثهها پیشگیری کند.
کنترل فنی و رعایت استانداردها: نگهداری دورهای و بازرسی فنی ماشینآلات، رعایت استانداردهای ساخت و نصب تجهیزات و فراهم کردن محیط کار بهینه (نور مناسب، سطح صاف، تهویه) از دیگر اقدامات مهم است. اجرای منظم بازرسیهای ایمنی توسط کارشناسان و اجرای توصیههای آنان از حوادث فنی جلوگیری میکند.
استفاده از تجهیزات حفاظت فردی: اجباری کردن استفاده از وسایل حفاظت فردی نظیر کلاه ایمنی، محافظ چشم، دستکش و کفش ایمنی در هنگام کار با خطر، نقش تعیینکنندهای در کاهش شدت آسیبها دارد. کارفرما باید این تجهیزات را تامین کرده و کارگران را ملزم به استفاده مستمر نماید.
برنامههای پیشگیری و مدیریت ریسک: ارزیابی ریسک پیش از شروع کار، تهیه دستورالعملهای ایمنی و مدیریت بحران در مواقع اضطراری (مانند آتشسوزی یا زلزله) ضروری است. همچنین استفاده از بیمه مسئولیت کارفرما و بیمههای حوادث برای کسب و کارها و کارکنان، یکی از بهترین راههای جبران خسارات ناگهانی است. بهطور کلی، آگاهی از قوانین و فرایند دریافت دیه و جبران خسارت برای کارگران و کارفرمایان، همراه با اقدامات پیشگیرانه نظیر بیمه تکمیلی، از بروز زیانهای جبرانناپذیر جلوگیری میکند.
نحوه مطالبه دیه و جبران خسارت توسط کارگر
برای مطالبه دیه حادثه ناشی از کار، کارگر (یا ورثه او) باید ابتدا «رابطه کارگر و کارفرما» را اثبات کند. سپس باید نشان دهند که حادثه به دلیل کوتاهی یا تخلف کارفرما رخ داده است. یکی از نکات مهم داشتن بیمه مسئولیت است. در صورت فوت یا آسیب کارگر، ارائه مدارک مهم مانند گزارش پزشکی قانونی، اسناد بیمه و گزارش حادثه به دادگاه لازم است. کارگر میتواند دادخواست حقوقی مطالبه دیه تنظیم و به مراجع قضایی ارائه کند. مراحل دادرسی دیه شبیه سایر دعاوی است، با این تفاوت که حکم نهایی بر اساس دیه کامل سال و میزان خسارت هر عضو صادر میشود. نکته مهم آنکه حتی اگر کارگر از کارفرما رسید دریافت خسارت کرده باشد ولی مبلغ کامل دیه پرداخت نشده باشد، میتواند شکایت و پیگیری را ادامه دهد. همچنین، آگاهی از محاسبه دیه و ارش توسط مراجع قضایی (نظیر درصد جبران نقص عضو) برای پیگیری موفق دعوی اهمیت دارد.
احراز رابطه کارگری: ابتدا باید اثبات شود که بین مدعی (مصدوم یا وارث او) و طرف مقابل (کارفرما) رابطه استخدامی برقرار بوده است. به موجب ماده ۲ قانون کار، کارگر شخصی است که در مقابل دریافت مزد تحت امر کارفرما کار میکند. در صورت قرارداد مکتوب یا سوابق بیمه، این رابطه ثابت میشود.
تنظیم دادخواست یا شکایت: پس از احراز رابطه کارگری، مدعی میتواند با ارائه دادخواست به دادگاه عمومی حقوقی یا شورای حل اختلاف (در صورتی که موضوع خسارت جرحی باشد) ادعای خود را مطرح کند. پرونده ابتدا در نیروی انتظامی ثبت و سپس به مراجع قضایی و بازرسان کار ارجاع میشود. در این مرحله مدارکی مانند گزارش حادثه، گواهی پزشکی قانونی یا مستندات پزشکی، قرارداد کار و فیشهای حقوق میتوانند نقش اثباتی داشته باشند.
رای دادگاه و دریافت دیه: پس از بررسی مدارک و گزارش کارشناسان، دادگاه میزان دیه یا ارش را تعیین و رای قطعی را صادر میکند. کارفرمای مقصر مکلف به پرداخت مبلغ مذکور به مصدوم یا وراث خواهد بود. نکته مهم این است که دعوای دیه ناشی از کار، مشمول مرور زمان نیست و کارگر میتواند حتی پس از سنوات شغلی نیز شکایت خود را پیگیری کند.
مدارک و مستندات لازم: منابع رسمی مدارک دقیقی ارائه نکردهاند، اما معمولاً قرارداد کار یا سوابق بیمه، گزارش رسمی حادثه، مدارک پزشکی قانونی (برای اثبات میزان جراحت یا فوت) و اسناد هویتی کارگر و کارفرما مورد نیاز است. نکات مهم: کارگر باید بهطور دقیق رابطه استخدامی را اثبات کند و از امضای رضایتنامه بلاوجه پرهیز نماید؛ زیرا در صورت رضایت محضری از کارفرما، اگر خسارات پرداخت نشود، باز هم امکان پیگیری قانونی وجود دارد. همچنین بهتر است مراحل پیگیری با کمک وکیل یا مشاور حقوقی صورت گیرد تا کمترین خسارت و اشتباه رخ دهد.
در پایان شایان توجه است که وضعیت برخی افراد از نظر پوشش بیمهای متفاوت است: برای مثال خرید بیمه حوادث انفرادی بهصورت تکمیلی میتواند خسارات ناشی از حادثه را کاهش دهد. اگر حادثه برای کارگری بدون بیمه رخ دهد، کارفرما باید هزینههای کامل درمان، دیه و سایر خسارات را بپردازد. متأسفانه کارگران خارجی دارای مجوز کار تحت حمایت قانون کار نیستند و مسئولیتی بر عهده کارفرما در این موارد نیست. بلافاصله پس از وقوع حادثه باید به مصدوم کمک رسانی و انتقال او به بیمارستان انجام شود. همچنین تهیه بیمه مسئولیت کارفرما در قبال کارکنان نیز از عوامل ضروری است.
از نظر حقوقی، حتی پس از پایان خدمت یا بازنشستگی هم میتوان به حوادث گذشته رسیدگی کرد؛ بهطوری که بازماندگان حادثه کارگری میتوانند دیه را مطالبه کنند. در نهایت یادآوری میشود که طبق قانون مجازات اسلامی دیه زنان نصف مردان است؛ هرچند در عمل تحت پوششهای بیمه پاسارگاد معمولاً این تفاوت جنسیتی محاسبه نمیشود و سازمانهای بیمهگر آن را جبران میکنند.
پوشش بیمه حوادث انفرادی و مزایای آن: استفاده از بیمههای تکمیلی (مانند بیمه حوادث انفرادی یا مسئولیت کارفرما) میتواند جبران خسارتهای فوقالعاده را تسهیل کند. این بیمهنامهها خسارتهای پزشکی و غرامتهای ناشی از حادثه را تکمیل میکنند و آرامش خاطر بیشتری برای کارگران و کارفرمایان فراهم میآورند.
خسارت حادثه برای کارگران بدون بیمه: چنانچه کارگری در زمان حادثه فاقد بیمه باشد، کارفرما باید تمام هزینههای ناشی از حادثه (درمان، خسارت و حتی دیه) را شخصاً بپردازد. در قانون تبصرهای برای چنین شرایطی وجود ندارد و کارگر میتواند مستقیماً علیه کارفرما شکایت کند.
اقدامات فوری پس از وقوع حادثه (چکلیست): توصیه میشود بلافاصله پس از حادثه:
کمکهای اولیه به مصدوم ارائه شود و در صورت لزوم با اورژانس (۱۱۵) تماس گرفته شود.
در اولین فرصت کارفرما و مسئولین را مطلع کرده و پزشک قانونی یا بازرسان را به محل دعوت کنید.
گزارش حادثه را روی فرم مخصوص تکمیل و ثبت کنید.
محل حادثه را ثابت نگه دارید و در صورت امکان از آن عکس یا فیلم تهیه کنید تا برای رسیدگی آتی سند باشد.
بههیچوجه بدون مشورت حقوقی از حق خود (مثلاً امضای رضایتنامه غیرمنصفانه) صرفنظر نکنید.
توصیههای حقوقی: همیشه پیش از پذیرش کار، از پوشش بیمهای شغل و تعهدات کارفرما اطمینان حاصل کنید. آموزش نکات ایمنی را جدی بگیرید و در صورت مشاهده شرایط ناایمن مراتب را از طریق مراجع قانونی پیگیری کنید. آگاهی از فرایند دریافت دیه حوادث ناشی از کار (از جمله جدول دیه ۱۴۰۴ و نحوه محاسبه آن) به شما کمک میکند در صورت وقوع حادثه، حقوق خود را مطالبه کنید.
سؤالات متداول
۱) آیا حادثه در مسیر رفتوآمد خانه به کارگاه هم «حادثه ناشی از کار» حساب میشود؟
بله؛ اگر حادثه در مسیر عادی رفتوبرگشت و در زمان معمول تردد رخ دهد، طبق تعریف ماده ۶۰ قانون تأمین اجتماعی میتواند حادثه ناشی از کار محسوب شود.
۲) اگر حادثه خارج از کارگاه و در مأموریت کاری رخ دهد چطور؟
اگر به دستور کارفرما برای انجام مأموریت خارج از محوطه کارگاه باشید و حادثه رخ دهد، معمولاً در تعریف «حادثه ناشی از کار» قرار میگیرد (به شرط احراز رابطه با انجام وظیفه).
۳) کارفرما تا چه زمانی باید حادثه را به تأمین اجتماعی گزارش کند؟
طبق اطلاعیههای مرتبط، کارفرما باید ظرف ۳ روز اداری گزارش حادثه را کتبی به سازمان تأمین اجتماعی اعلام کند.
۴) برای پیگیری پرونده و گرفتن مزایا/خسارت، مهمترین مدارک اولیه چیست؟
معمولاً اینها خیلی کمککنندهاند: گزارش اولیه حادثه (فرم/نامه کارفرما)، مدارک درمانی و گواهیها، مستندات رابطه کاری (قرارداد/فیش حقوق/سابقه بیمه)، و در صورت نیاز گزارش بازرس کار و نظریه پزشکی قانونی. (جزئیات دقیق ممکن است بسته به پرونده فرق کند.)
۵) حمله قلبی یا بیماری ویروسی در محل کار «حادثه ناشی از کار» محسوب میشود؟
صرف رخ دادن بیماری یا حمله قلبی در محل کار معمولاً کافی نیست؛ باید رابطه آن با کار و شرایط شغلی قابل اثبات باشد تا در چارچوب مقررات مرتبط بررسی شود. معیار اصلی همان «حین انجام وظیفه و به سبب آن» است.
